Przejdź do treści
Niezależny serwis o energii dla domu. Nie sprzedajemy sprzętu ani montażu. [email protected]
Menu

Uchwała antysmogowa na Śląsku: do kiedy wymiana kotła, kary i dotacje

Kotły bez klasy, czyli kopciuchy, są w województwie śląskim zakazane od 1 stycznia 2026 r., niezależnie od wieku. Kotły klasy 3 i 4 trzeba wymienić do 31 grudnia 2027 r., czyli za nieco ponad 14 miesięcy. Według Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków kocioł bez klasy jako jedyne źródło ciepła wciąż deklaruje 10,9% domów jednorodzinnych w województwie, a kocioł klasy 3 lub 4 drugie tyle.

Aktualizacja: 18.10.2026 · ok. 8 min czytania · każda liczba ze źródłem

Jeśli grzejesz kotłem bez klasy, robisz to dziś nielegalnie.Grozi grzywna: w postępowaniu mandatowym do 500 zł, a w sądzie od 20 do 5 000 zł.

Terminy wymiany kotła

Na Śląsku obowiązuje uchwała nr V/36/1/2017 Sejmiku Województwa Śląskiego z 7 kwietnia 2017 r., zwana uchwałą antysmogową. Dotyczy kotłów, kominków i pieców na paliwo stałe, czyli węgiel, drewno, pellet i inną biomasę. Termin dla starego kotła zależy od jego wieku i klasy:

Kocioł uruchomiony przed 1.09.2017 r.Termin wymianyStan na 18.10.2026
bez klasy, rok produkcji 2006 lub starszy albo bez tabliczki znamionowej31.12.2021minął
bez klasy, z lat 2007–201231.12.2023minął
bez klasy, z lat 2013–201731.12.2025minął
klasa 3 albo 4 według normy PN-EN 303-5:201231.12.2027zostało ok. 14 miesięcy
klasa 5 albo ekoprojektbez terminumoże pracować

Kocioł uruchomiony od 1.09.2017 r. musiał od razu spełniać co najmniej klasę 5. Klasę potwierdza zaświadczenie z laboratorium akredytowanego przez Polskie Centrum Akredytacji albo inną jednostkę akredytującą w Europie. Szukaj go w dokumentach kotła, a rok produkcji sprawdź na tabliczce znamionowej.

Kominki, kozy i piece kaflowe

Od 1.01.2023 r. kominek, koza albo piec muszą spełniać wymagania ekoprojektu (rozporządzenie Komisji UE 2015/1185). Wyjątek: urządzenie ma sprawność co najmniej 80% albo filtr, który ogranicza emisję pyłu. Dowodem jest instrukcja producenta dla instalatora i użytkownika.

Czym nie wolno palić

Kary i kontrole

Sama uchwała nie zawiera kar. Wynikają one z Prawa ochrony środowiska: kto nie przestrzega zakazów z uchwały antysmogowej, podlega karze grzywny (art. 334). W postępowaniu mandatowym grzywna wynosi do 500 zł. Gdy nie przyjmiesz mandatu, urząd kieruje do sądu wniosek o ukaranie, a sąd może wymierzyć grzywnę od 20 do 5 000 zł.

Kontrolę prowadzą upoważnieni pracownicy urzędu gminy albo strażnicy gminni lub miejscy. Do domu bez działalności gospodarczej kontrolujący mogą wejść w godzinach od 6 do 22 (art. 379 Prawa ochrony środowiska). Mogą obejrzeć kocioł, przeprowadzić badania i zażądać dokumentów.

Ile kopciuchów jeszcze zostało: dane z gmin

W Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB), prowadzonej przez GUNB (Główny Urząd Nadzoru Budowlanego), jest 628 708 domów jednorodzinnych z województwa śląskiego. Stan na 17.10.2026 r.:

Jedyne źródło ciepła w domuŚląskiePolska
kocioł bez klasy68 751 domów (10,9%)18,0%
dowolne źródło pozaklasowe na paliwo stałe: kocioł bez klasy, piec, kominek, koza133 591 domów (21,2%)33,0%
kocioł klasy 3 albo 468 576 domów (10,9%)12,3%
tylko paliwa stałe, w tym kotły klasy 549,3%56,5%
pompa ciepła27 723 domy (4,4%)3,6%

Śląsk wypada lepiej niż średnia kraju, ale różnice między gminami są ogromne. W 44 ze 167 gmin co najmniej połowa domów grzeje się wyłącznie źródłem pozaklasowym albo kotłem klasy 3–4. Dziewięć z dziesięciu gmin z czołówki leży w powiatach częstochowskim i zawierciańskim:

Gmina (powiat)Domy w CEEBŹródło pozaklasoweKocioł klasy 3–4Razem
Irządze (zawierciański)96454,0%23,2%77,2%
Dąbrowa Zielona (częstochowski)1 37456,3%16,5%72,8%
Koniecpol (częstochowski)2 55356,9%15,7%72,6%
Żarnowiec (zawierciański)1 42732,0%40,5%72,5%
Kruszyna (częstochowski)1 58149,5%21,3%70,8%
Przyrów (częstochowski)1 34945,1%25,6%70,7%
Szczekociny (zawierciański)2 63456,5%12,8%69,3%
Lelów (częstochowski)1 80154,4%14,3%68,7%
Kroczyce (zawierciański)2 38343,9%23,9%67,8%
Koszarawa (żywiecki)1 05155,3%12,4%67,7%

W dużych miastach odsetki są zwykle niższe, ale w liczbach to wciąż tysiące domów:

MiastoDomy w CEEBŹródło pozaklasoweKocioł klasy 3–4Pompa ciepła
Jaworzno12 50519,6%12,1%5,0%
Częstochowa22 23321,1%9,3%3,3%
Bytom4 21717,9%7,7%4,7%
Sosnowiec9 66119,2%5,7%2,3%
Rybnik19 4688,5%8,8%7,9%
Gliwice10 51011,8%5,2%5,0%
Bielsko-Biała18 23210,3%5,2%2,2%
Katowice14 01910,1%3,3%2,1%

Jak czytać te dane. CEEB zbiera deklaracje właścicieli. Część domów mogła już wymienić kocioł bez aktualizacji wpisu, a część w ogóle nie złożyła deklaracji. Liczby pokazują więc skalę problemu, a nie wynik kontroli. „Źródło pozaklasowe” to wskaźnik GUNB: obejmuje też piece, kominki i kozy, które na Śląsku mogą działać, jeśli spełniają warunki opisane wyżej.

Dane dla swojej gminy, z udziałem pomp ciepła i wnioskami do Czystego Powietrza, znajdziesz na stronie Pompa ciepła w województwie śląskim.

Dotacje na wymianę kotła

Główne pieniądze to program Czyste Powietrze, który na Śląsku obsługuje WFOŚiGW (Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej) w Katowicach. Kocioł klasy 3 i 4 też się kwalifikuje, bo program wymienia wszystkie źródła na paliwo stałe poniżej klasy 5.

Od 31.03 do 12.12.2025 r. mieszkańcy województwa złożyli do Czystego Powietrza 5 331 wniosków. Pompę ciepła obejmowało 841 z nich, a kocioł na pellet 1 948. Dla porównania: domów z kotłem bez klasy jako jedynym źródłem ciepła jest w CEEB ok. 68,8 tys.

Dotację możesz łączyć z ulgą termomodernizacyjną w PIT, na zasadach z załącznika nr 1 do programu. Zapytaj też w urzędzie gminy o lokalne dopłaty do wymiany pieca. Tak radzi Urząd Marszałkowski. Szczegóły dotacji na pompę opisujemy w tekście Pompa ciepła z Czystego Powietrza 2026.

Co zrobić teraz

  1. Sprawdź tabliczkę i dokumenty kotła: rok produkcji i klasę.
  2. Masz kopciucha? Nie czekaj na kontrolę. Umów się z operatorem Czystego Powietrza: urzędem gminy albo WFOŚiGW w Katowicach. Pomoc przy wniosku jest bezpłatna.
  3. Masz kocioł klasy 3 lub 4? Zacznij teraz. Audyt, wniosek, ocena i montaż trwają, a do 31.12.2027 r. zostało ok. 14 miesięcy.
  4. Porównaj koszty ogrzewania pompą ciepła i pelletem. Pomoże artykuł Ile prądu zużywa pompa ciepła.
  5. Sprawdź ofertę przed podpisaniem i uważaj na handlowców, którzy „gwarantują dotację”. Przeczytaj, jak rozpoznać fałszywego pośrednika.

Sprawdź ofertę na pompę ciepła

Częste pytania

Do kiedy trzeba wymienić piec 3 klasy na Śląsku?

Do 31 grudnia 2027 r. Ten sam termin dotyczy kotłów klasy 4. Od 1 stycznia 2028 r. ich używanie będzie zakazane.

Do kiedy wymiana pieca 5 klasy?

Śląska uchwała nie przewiduje terminu dla kotłów klasy 5 i kotłów spełniających ekoprojekt. Możesz ich używać, jeśli palisz dozwolonym paliwem.

Ile wynosi kara za kopciucha?

W postępowaniu mandatowym do 500 zł. Jeśli odmówisz przyjęcia mandatu, sąd może wymierzyć grzywnę od 20 do 5 000 zł. Kara nie zwalnia z obowiązku wymiany kotła.

Czy na Śląsku mogę palić w kominku?

Tak, jeśli kominek spełnia wymagania ekoprojektu albo ma sprawność co najmniej 80% lub filtr pyłu. Drewno musi mieć wilgotność najwyżej 20%.

Czy kontrola może wejść do domu?

Tak. Upoważniony pracownik gminy albo strażnik gminny może wejść na teren domu w godzinach od 6 do 22, obejrzeć kocioł i zażądać dokumentów.

Czy dostanę dotację na kocioł gazowy?

Z Czystego Powietrza nie. Od 1.01.2026 r. fundusze nie przyznają pieniędzy na kotły gazowe i olejowe. Zapytaj w gminie, czy ma własny program.

Źródła

  1. Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego, Uchwała Sejmiku nr V/36/1/2017 (tekst), stan na 2026-10-18
  2. Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego 2017 poz. 2624 (PDF), stan na 2026-10-17
  3. Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego, Uchwała antysmogowa: praktyczne zastosowanie się do zapisów, stan na 2026-10-18
  4. Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego, Od 1 stycznia 2026 r. nie będzie można użytkować kotłów pozaklasowych (2.07.2025), stan na 2026-10-18
  5. ISAP, Prawo ochrony środowiska, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 647, art. 334 i 379, stan na 2026-10-18
  6. ISAP, Kodeks wykroczeń, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 734, art. 24, stan na 2026-10-18
  7. ISAP, Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1336, art. 96 i 99, stan na 2026-10-18
  8. GUNB, CEEB: struktura budynków jednorodzinnych według źródeł ciepła, raporty gminne i powiatowe (stan na 17.10.2026, opracowanie WoleOZE), stan na 2026-10-18
  9. NFOŚiGW, Raport: Czyste Powietrze w liczbach od 31 marca 2025 r., stan na 12.12.2025 (opracowanie WoleOZE), stan na 2026-10-18
  10. NFOŚiGW, Program priorytetowy Czyste Powietrze, wersja od 20.07.2026 (PDF), stan na 2026-10-18
  11. NFOŚiGW, Załącznik nr 2: koszty kwalifikowane i maksymalne kwoty dotacji (PDF), stan na 2026-10-18
  12. Czyste Powietrze, W programie nie ma dotacji do kotłów na gaz i olej (5.06.2026), stan na 2026-10-18
  13. WFOŚiGW w Katowicach, strona główna, stan na 2026-10-18

Czytaj dalej